Neke opštine i gradovi daju stambeni prostor u vlasništvu lokalne samouprave za besplatno stanovanje naročito ugroženim grupama građana. Ovaj oblik lokalne pomoći zove se „socijalno stanovanje u zaštićenim uslovima“.
Korisnici plaćaju samo komunalije, u celini ili delimično, a u nekim opštinama i toga su oslobođeni.
Ovaj oblik pomoći postoji, na primer, u Novom Sadu, Nišu, Kragujevcu, Valjevu i Vranju.
Ko ima pravo?
Lokalni propisi različito regulišu ko ima pravo na ovakav vid smeštaja i pod kojim uslovima. Najčešće, kao u Novom Sadu, ovu mogućnost imaju stare osobe koje nisu u stanju da se brinu o sebi, samohrani roditelji s decom, izbeglice i raseljeni.
U Nišu su među mogućim korisnicima i osobe koje primaju socijalnu pomoć po osnovu nesposobnosti za rad, a pri tom nemaju gde da žive i ne ispunjavaju uslove za domski ili porodični smeštaj, kao i mlađa punoletna lica bez oba roditelja, koja su na redovnom školovanju.
Korisnici socijalnog stanovanja u Kragujevcu su i starije osobe kojima nije potrebna tuđa nega, kao i osobe koje su kao maloletne bile pod posebnom zaštitom države (starateljstvo, hraniteljstvo, domski smeštaj).
Često je uslov i da osoba koja traži ovakvu pomoć živi određeno vreme u gradu od koga traži stan, u Vranju, na primer, dve godine.
Postupak i dokumentacija
O pravu na korišćenje opštinskog odnosno gradskog stana negde odlučuje lokalni centar za socijalni rad, a negde posebna komisija lokalne uprave (kao u Kraljevu i Vranju). Najbolje je da se u centru za socijalni rad raspitaš o tome kome treba da se javiš i šta od dokumenata treba da priložiš.
Plaćanje struje i komunalija
U Nišu svi korisnici socijalnog stanovanja imaju pravo na popust na komunalne usluge (vodu, smeće…). Stanari moraju da plaćaju celokupne troškove za utrošenu električnu energiju, a energente za grejanje nabavlja im grad, i to besplatno.
U Kragujevcu pak korisnici koji imaju prihode ispod cenzusa za novčanu socijalnu pomoć ništa ne plaćaju (do određenog nivoa potrošnje, na primer, 300 kWh struje mesečno), a oni s većim prihodima plaćaju određeni procenat troškova za komunalne usluge (struju, grejanje, vodu…) i naknadu domaćinu zgrade (domaru). Slična je praksa i u Valjevu i Kraljevu.
U većini mesta troškove investicionog održavanja objekata snosi opština.
Dužnosti korisnika
Korisnici moraju da poštuju kućni red u zgradi u koju su smešteni, da paze na stan i stvari u njemu, kao i da održavaju stan, zgradu i prostor oko nje. Naravno, moraju redovno da plaćaju troškove koji padaju njima na teret. Ako ne ispunjavaju obaveze, centar može da pokrene postupak za prinudno iseljenje.
Korisniku prestaje pravo na socijalno stanovanje kada ispuni uslove za neki drugi oblik socijalne zaštite ili dođe do promene zbog koje više neće biti socijalno ugrožen (zaposlenje ili nasledstvo, na primer).
Pomoć za nužnu adaptaciju stana
Socijalno ugroženi Čačani, na primer, mogu da od svog centra za socijalni rad traže pomoć za nužnu adaptaciju stana, ako je njihov stan ili kuća znatno oštećen u nekoj elementarnoj nepogodi ili su uslovi stanovanja u njemu izrazito loši (vlaga, prokišnjavanje, urušavanje, loše ili opasne instalacije…). Ovu pomoć mogu da traže i oni koji stanuju u stanu čiji je vlasnik centar.
Sredstva odobrava lično direktor centra, prema proceni ovlašćenih izvođača radova, a novac se uplaćuje direktno na račun izvođača.
U Zaječaru daju novac za adaptaciju samo onima koji koriste stanove čiji je vlasnik tamošnji centar za socijalni rad.
